Trồng bầu và làm hồ lô từ quả thật tại nhà

Ba bài trước nói hồ lô như một nét quen trong nhà Việt, hành trình từ cái bình đựng tới biểu tượng, và phân biệt quả bầu khô thật với hàng mô phỏng. Bài này nói việc tự làm: trồng một giàn bầu rồi phơi thành hồ lô.

Mọi quả bầu khô bán ngoài chợ đều từng là một quả trên giàn. Làm được tại nhà, chỉ cần kiên nhẫn qua một mùa.

Chỗ trồng

• Cần nắng nhiều, đây là điều kiện quan trọng nhất; ban công thiếu nắng thì khó ra quả.
• Đất tơi và thoát nước tốt; trồng chậu thì chọn chậu to và sâu.
• Có chỗ cho dây leo: hàng rào, giàn, mái hiên, lan can chắc.
• Gần nguồn nước, vì cây uống nhiều nhất lúc đang nuôi quả.
• Hỏi người bán giống về loại hợp vùng mình và mùa nào gieo, thứ này thay đổi theo địa phương.

Làm giàn

1. Giàn phải chịu được sức nặng khi quả lớn, đây là chỗ nhiều người tính thiếu.
2. Cột chôn chắc hoặc buộc vào kết cấu sẵn có, đừng dựng tạm.
3. Cao vừa tầm với để còn chăm và còn hái.
4. Quả treo lơ lửng thì dáng đẹp hơn quả nằm trên đất.
5. Không làm giàn chắn lối đi và không làm sát dây điện.

Chăm trong mùa

• Tưới đều và tưới sâu, vào sáng sớm hoặc chiều muộn.
• Phủ gốc bằng rơm hoặc lá khô để giữ ẩm lâu hơn.
• Bấm ngọn khi dây đã dài giúp cây ra nhánh và ra hoa nhiều hơn.
• Hoa cần côn trùng thụ phấn; vườn ít ong thì có thể thụ phấn bằng tay vào buổi sáng.
• Giữ lại ít quả trên mỗi dây thì quả to và đều hơn là để nhiều.
• Sâu bệnh thì hỏi chỗ bán giống hoặc khuyến nông; dùng thuốc thì theo đúng hướng dẫn trên bao bì.

Trồng ở ban công và sân thượng

• Chậu phải đủ lớn, cây này rễ khoẻ và ăn nhiều đất.
• Gió trên cao mạnh — buộc dây leo vào giàn chắc, kẻo gãy ngang thân.
• Nước tưới thoát xuống dưới thì làm phiền nhà dưới; kê khay hứng.
• Quả treo ngoài lan can là rủi ro rơi, cho leo vào phía trong.
• Kiểm tải trọng sân thượng nếu định đặt nhiều chậu lớn.

Thử với trẻ con trong nhà

• Cây này lớn nhanh và thấy rõ mỗi ngày, hợp để trẻ theo dõi.
• Cho mỗi đứa một việc: tưới, buộc dây, đo chiều dài.
• Chụp ảnh mỗi tuần rồi xem lại thành một chuỗi.
• Nếu cây chết thì cũng là bài học, và nói thật với trẻ vì sao.

Thu hoạch đúng lúc

• Muốn làm hồ lô thì để quả già hẳn trên dây, không hái non.
• Dấu hiệu già: vỏ cứng, cuống khô lại, gõ nghe vang.
• Cắt chừa một đoạn cuống, đừng bứt sát quả.
• Cắt vào ngày khô ráo, không cắt lúc vừa mưa.
• Quả để ăn thì hái sớm hơn nhiều — hai mục đích khác nhau, nên quyết từ đầu.

Phơi khô

1. Rửa sạch vỏ và lau khô.
2. Treo hoặc đặt nơi thoáng gió có nắng nhẹ, không đặt nằm trên nền kín.
3. Xoay quả vài ngày một lần cho khô đều.
4. Kiên nhẫn: việc này tính bằng nhiều tuần, có khi vài tháng tuỳ kích thước và thời tiết.
5. Biết khi nào xong: quả nhẹ hẳn, lắc nghe hạt bên trong, vỏ cứng như gỗ.

Mốc là chuyện bình thường

• Lớp mốc ngoài vỏ trong lúc phơi là bình thường, lau đi rồi phơi tiếp.
• Mềm nhũn, rỉ nước, có mùi thối thì quả đã hỏng, bỏ chứ đừng cố cứu.
• Đeo khẩu trang khi cạo mốc và làm ngoài trời.
• Người có bệnh hô hấp hoặc dị ứng thì nhờ người khác làm phần này.
• Phơi thưa ra, để sát nhau là mốc lan.
• Mưa thì che lại rồi mang ra phơi tiếp khi tạnh, đừng để dầm mưa.

Hoàn thiện

• Chà nhẹ cho sạch lớp ngoài khi đã khô hẳn.
• Để mộc, đánh sáp, hoặc phủ một lớp bảo vệ đều được; làm ở chỗ thoáng.
• Khoét miệng thì cắt chậm và cẩn thận, vỏ lúc này đã cứng.
• Ghi năm trồng ở đáy — vài năm sau nhìn lại sẽ thấy đáng.
• Hạt bên trong giữ lại được để gieo mùa sau, phơi khô rồi cất nơi thoáng.
• Quả tự trồng thường không đều dáng, và đó lại là chỗ nó khác hàng bán sẵn.

Vì sao đáng làm

Một quả bầu tự trồng gắn với một mùa cụ thể trong nhà mình: ai gieo, ai tưới, năm nào. Đó là thứ không mua được.

Và nếu mùa đầu thất bại thì cũng bình thường — cây trồng thì có mùa được mùa mất, người làm vườn nào cũng biết vậy.

Câu hỏi thường gặp