Gương lồi, gương lõm, gương phẳng: phân biệt
Nói tới gương trong phong thuỷ thì người ta hay nhắc gương bát quái, nhưng thực ra có mấy loại gương khác nhau và chúng được nói tới theo những cách khác nhau. Bài này phân biệt cho rõ — cả phần quang học thật lẫn phần quy ước.
Ba loại mặt gương
Gương phẳng. Loại thông thường. Phản chiếu đúng tỉ lệ, ảnh cùng kích thước với vật.
Gương lồi (mặt cong ra ngoài). Thu hình ảnh nhỏ lại nhưng nhìn được góc rộng hơn. Đây chính là loại dùng làm gương chiếu hậu xe và gương cầu đặt ở khúc cua đường — vì nó cho thấy vùng rộng.
Gương lõm (mặt cong vào trong). Phóng to hình ảnh khi vật ở gần, và hội tụ ánh sáng khi vật ở xa. Gương trang điểm phóng đại là loại này.
Ba loại này khác nhau về mặt quang học, và đó là chỗ có thể nói chắc chắn được. Cách các trường phái phong thuỷ gán ý nghĩa cho từng loại thì lại là chuyện khác.
Cách các trường phái nói về chúng
Trong các sách và lời truyền của nghề, ba loại gương thường được gắn ba vai khác nhau. Nhưng cách gán không thống nhất giữa các phái và giữa các vùng — cùng một loại gương, nơi nói dùng cho việc này, nơi nói dùng cho việc kia.
Phần thường thấy nhất: gương phẳng được coi là trung tính, gương lồi được nói là "đẩy ra", gương lõm được nói là "thu vào". Có thể thấy cách gán này bám theo chính đặc tính quang học — lồi thì tán ánh sáng ra, lõm thì hội tụ vào.
Gương bát quái là gương có khung hình tám cạnh, quanh viền khắc tám quẻ. Bản thân mặt gương có thể phẳng, lồi hoặc lõm, và các phái nói khác nhau về việc dùng loại nào cho việc gì.
Về chiều sắp xếp tám quẻ trên viền cũng có hai hệ — tiên thiên và hậu thiên bát quái — và chúng được cho là dùng trong những bối cảnh khác nhau. Ở đây cũng vậy: mỗi nguồn một cách nói.
⇒ Nếu bạn theo thì theo một hệ cho nhất quán và hỏi rõ người tư vấn họ theo hệ nào. Người nói "chỉ có một cách đúng" thì đang bỏ qua thực tế là nghề này có nhiều dòng.
Phần vật lý cần cẩn thận: gương lõm hội tụ ánh sáng
Đây là điều quan trọng nhất trong cả bài, và ít người để ý:
Gương lõm đặt ngoài nắng có thể hội tụ ánh sáng mặt trời thành một điểm nóng. Đây là nguyên lý giống hệt kính lúp đốt giấy. Với gương lõm đủ lớn và độ cong đủ mạnh, điểm hội tụ đó đủ nóng để làm cháy sém vật liệu dễ bắt lửa.
Đã có ghi nhận về các vụ cháy do bề mặt cong phản chiếu nắng — không chỉ với gương phong thuỷ mà cả với đồ trang trí kim loại bóng, bát inox để ngoài ban công, và cả mặt kính cong của một số công trình.
Thực tế nên làm: nếu treo gương lõm ngoài trời hoặc chỗ nắng chiếu trực tiếp, hãy để ý xem điểm phản chiếu rơi vào đâu, và tránh chỗ có rèm, gỗ khô, lá khô, đồ nhựa. Quan sát vào các giờ khác nhau trong ngày vì góc nắng đổi.
Gương lồi và gương phẳng thì không có vấn đề này — chúng tán ánh sáng ra hoặc phản chiếu nguyên hướng.
Chói mắt — vấn đề của mọi loại gương ngoài trời
Gương phẳng ngoài trời hắt nắng vào cửa sổ nhà đối diện là chuyện gây phiền thật, và là nguyên nhân của không ít mâu thuẫn hàng xóm.
Gương phẳng hắt tập trung nhất — nó phản chiếu nguyên chùm nắng sang một hướng. Gương lồi thì tán ra nên đỡ chói hơn, nhưng vẫn chói nếu đứng đúng hướng.
Cách kiểm đơn giản: sau khi treo, đi sang phía bên kia vào các giờ nắng khác nhau và nhìn lại. Nếu nó chói vào mắt bạn thì nó cũng chói vào mắt hàng xóm.
Và với gương hướng ra đường: hắt nắng vào mắt người đang lái xe là rủi ro an toàn thật, không phải chuyện thẩm mỹ.
Treo cho chắc
Gương ngoài trời chịu gió, mưa, nắng và rung. Mấy điều cụ thể:
Móc treo bằng kim loại không gỉ, vì dây và móc thường là thứ hỏng trước.
Kiểm định kỳ — vài tháng một lần sờ thử độ chắc, nhất là sau mùa mưa bão.
Không treo ngay trên lối đi, chỗ người ngồi, hay chỗ đỗ xe. Rơi thì vừa vỡ vừa nguy hiểm.
Khung gỗ ngoài trời mục nhanh ở xứ ẩm. Khung kim loại hoặc nhựa chịu thời tiết bền hơn.
Nghĩ tới phía bên kia
Phần này đáng nhắc lại dù không mới: gương treo hướng sang nhà khác, dù với ý định gì, thì người bên kia nhìn thấy nó mỗi ngày. Với nhiều người, đó là một thông điệp khó chịu — có khi họ hiểu là bạn đang "đẩy" điều gì đó sang phía họ.
Mâu thuẫn hàng xóm kiểu này rất khó gỡ vì nó động tới niềm tin, và một khi đã hiểu lầm thì nói lại rất mệt.
Nếu vấn đề của bạn là chói nắng, gió lùa, hay tầm nhìn bị chắn, thì có những cách xử lý trực tiếp hơn: rèm, cây, tấm chắn, phim dán kính. Chúng giải quyết đúng vấn đề mà không gửi đi thông điệp nào.
Gương trong nhà: mấy chỗ thực tế nên cân
Ngoài chuyện treo ngoài trời, gương trong nhà cũng có mấy điều đo được:
Gương phản chiếu đèn và cửa sổ — đặt đối diện nguồn sáng thì phòng sáng hơn thật, vì ánh sáng được hắt vào vùng tối. Đây là cách làm sáng phòng nhỏ mà không tốn điện.
Nhưng gương đối diện đèn trần hoặc màn hình tivi thì tạo điểm chói trong tầm mắt, gây mỏi khi ngồi lâu. Ngồi thử ở chỗ mình hay ngồi rồi nhìn xem có bị không.
Gương trong phòng ngủ — nhiều người thấy khó chịu khi nửa đêm thức dậy bắt gặp bóng mình trong gương. Đây là cảm giác rất phổ biến và là lý do thực tế đằng sau nhiều lời khuyên về việc không đặt gương đối diện giường. Nếu bạn không thấy phiền thì không sao; thấy phiền thì che bằng rèm hoặc cửa tủ là xong.
Gương ở lối đi hẹp — có người bước hụt vì tưởng có lối đi tiếp. Với nhà có người lớn tuổi hoặc người mắt kém thì đây là rủi ro thật.
Khi mua gương cong
Gương lồi và gương lõm bán trên thị trường có độ cong rất khác nhau, và người bán thường không nói rõ. Mấy điều nên hỏi:
Mặt là thuỷ tinh tráng bạc hay là nhựa/kim loại đánh bóng? Loại nhựa rẻ hơn nhiều nhưng xước nhanh và ố khi ra nắng. Loại kim loại đánh bóng thì bền ngoài trời hơn thuỷ tinh.
Có chịu được ngoài trời không? Gương làm cho trong nhà đem treo ngoài mưa nắng thì lớp tráng bong dần từ mép, chạy vào giữa. Sau một mùa mưa là loang lổ.
Khung có ren, có lỗ bắt vít sẵn không? Khung không có chỗ bắt chắc thì phải tự chế, và chỗ tự chế là chỗ rơi.
Tóm lại
Gương phẳng phản chiếu đúng tỉ lệ, gương lồi cho góc nhìn rộng, gương lõm phóng to khi vật ở gần và hội tụ ánh sáng khi vật ở xa — ba điều này là quang học, nói chắc chắn được. Còn cách các trường phái gán ý nghĩa cho từng loại và cho hai hệ tiên thiên hậu thiên thì mỗi nguồn một khác, nên theo thì theo một hệ cho nhất quán. Điều cần cẩn thận nhất là gương lõm ngoài nắng có thể hội tụ thành điểm nóng như kính lúp — để ý điểm phản chiếu rơi vào đâu ở các giờ khác nhau. Và mọi loại gương ngoài trời đều cần kiểm xem có chói vào nhà đối diện hay vào mắt người lái xe không.