Bảo quản tiền xu: và vì sao đừng đánh bóng xu cổ

Hai bài trước nói nếp dùng tiền xu và cách phân biệt xu cổ với xu mô phỏng, và những điều người mới sưu tầm nên biết. Bài này nói phần giữ — và mở đầu bằng điều ngược với phản xạ tự nhiên của hầu hết mọi người.

Đừng đánh bóng xu cổ

Thấy đồng xu xỉn đen, ai cũng muốn lau cho sáng. Nhưng với xu cổ thì đánh bóng là cách làm mất giá trị nhanh nhất.

• Lớp gỉ tự nhiên trên bề mặt là dấu của thời gian, và người sưu tầm nhìn vào đó để đánh giá.
• Đánh bóng làm xước bề mặt ở mức rất nhỏ, mà người có nghề nhìn ra ngay.
• Một đồng xu đã đánh bóng thường mất một phần đáng kể giá trị so với chính nó lúc chưa đụng vào.
• Không phục hồi lại được — đây là việc một chiều.
• Chưa chắc chắn thì đừng làm gì cả; hỏi người có chuyên môn trước.

Điều này không áp dụng cho xu mô phỏng làm để trang trí — món đó lau cho sáng thoải mái, vì nó không mang giá trị lịch sử nào.

Cầm cho đúng

1. Cầm ở mép, không đặt ngón tay lên hai mặt.
2. Tay khô và sạch; mồ hôi tay có muối và axit nhẹ, để lại vết theo năm tháng.
3. Không nói chuyện sát trên mặt xu — hơi nước bám vào, chuyện nhỏ nhưng có thật.
4. Đặt trên khăn mềm khi xem, không đặt thẳng lên mặt bàn cứng.
5. Không đánh rơi: một vết mẻ ở mép là vết vĩnh viễn.

Cất thế nào

• Từng đồng riêng, không để chạm nhau trong cùng một hộp — xu va xu là xước.
• Túi hoặc vỏ chuyên dụng nếu là đồng đáng giữ; hỏi người bán loại phù hợp.
• Tránh vật liệu có thể ám mùi hoặc tiết chất theo thời gian — nhựa rẻ tiền là thứ hay gây vấn đề.
• Chỗ khô, mát, không nắng; tủ sát tường ngoài là chỗ nên tránh.
• Gói hút ẩm trong hộp giúp nhiều ở khí hậu ẩm, và nhớ thay định kỳ.
• Không cất trong két sắt ẩm hoặc trong hộp kín để ở nơi nóng lạnh thất thường.

Gỉ và biến màu

• Đồng xỉn dần là chuyện tự nhiên và không phải hư hỏng.
• Đốm xanh lam bột thì khác — đó là dấu hiệu đang bị ăn mòn, và nó lan.
• Tách riêng đồng có đốm xanh khỏi các đồng khác ngay.
• Đừng tự xử bằng chanh, giấm hay chất tẩy — ăn mất bề mặt và làm mất giá trị.
• Đồng đáng giữ thì mang tới người có chuyên môn; họ có cách xử lý riêng.

Dây xu xỏ sẵn

• Dây đỏ bạc màu theo thời gian — thay dây là chuyện bình thường, không phải điềm gì.
• Thay dây thì dùng dây bản vừa, luồn nhẹ, đừng kéo mạnh qua lỗ vuông.
• Nút thắt chắc ở hai đầu, và kiểm định kỳ nếu treo cao.
• Treo ngoài trời thì xu gỉ nhanh hơn hẳn, nhất là nhà gần biển.
• Xu mô phỏng dùng để treo là hợp lý: rẻ, thay được, và không tiếc khi hỏng.

Xu treo trong nhà và xu để sưu tầm

• Tách hẳn hai nhóm: nhóm treo dùng hằng ngày và nhóm cất giữ — đừng để lẫn.
• Xu treo thì chấp nhận nó sẽ xuống: tay chạm, bụi bám, nắng chiếu.
• Xu đáng giữ thì đừng mang ra treo, dù nhìn đẹp hơn hẳn.
• Ghi rõ nhóm nào là nhóm nào trong hộp, cho người nhà biết mà không đụng nhầm.

Mua thêm

• Hỏi rõ đồng đó đã được lau hay xử lý gì chưa trước khi trả tiền.
• Ảnh chụp quá bóng có khi là đồng đã đánh bóng — hỏi cho rõ.
• Đừng mua vội vì sợ hết; xu thì lúc nào cũng còn.
• Người bán nói rõ tình trạng là dấu hiệu đáng tin hơn người chỉ khen.

Ghi chép

1. Chụp ảnh hai mặt từng đồng, đủ sáng, có thước bên cạnh cho biết cỡ.
2. Ghi ngày mua, nơi mua, giá — sau vài năm không ai nhớ nổi.
3. Ghi cả thông tin người bán nói, và ghi rõ đó là lời người bán chứ không phải điều đã xác minh.
4. Giữ hoá đơn và giấy tờ kèm theo trong cùng một chỗ với bộ sưu tập.

Khi định bán hoặc để lại

• Đừng lau dọn trước khi mang đi định giá — nhắc lại vì đây là lỗi rất hay gặp.
• Hỏi vài nơi, đừng bán cho người đầu tiên trả giá.
• Người trong nhà nên biết chỗ cất và biết đó là thứ gì; nhiều bộ sưu tập bị bán như đồng nát vì không ai biết.
• Ghi lại một dòng dặn kèm bộ sưu tập cũng là cách giữ.

Tóm lại chỉ có một câu: với xu cổ, không làm gì thường là làm đúng.

Câu hỏi thường gặp